Bài Giáo lý trong Năm Thánh 2025 của Đức Thánh cha Phanxicô.
GIÁO LÝ NĂM THÁNH 2025 : CHÚA KITÔ NIỀM HY VỌNG CỦA CHÚNG TA.
II. Đời sống của Chúa Giêsu. Những cuộc gặp gỡ.
3. Giakêu. “Hôm nay tôi phải ở lại nhà ông!” (Lc 19,5)
Anh chị em thân mến,
Hôm nay, chúng ta tiếp tục nói về những cuộc gặp gỡ của Chúa Giêsu với một số nhân vật trong Tin Mừng. Lần này, tôi muốn tập trung vào ông Giakêu – một tình tiết đặc biệt gần gũi với tâm hồn tôi, vì nó có một vị trí quan trọng trong hành trình thiêng liêng của tôi.
Tin Mừng theo Thánh Luca giới thiệu ông Giakêu cho chúng ta như một người dường như đã hoàn toàn lạc lối. Có lẽ đôi khi chúng ta cũng cảm thấy như vậy: không còn hy vọng. Thế rồi, Giakêu sẽ khám phá ra rằng Chúa đã tìm kiếm ông ngay từ trước.
Thực vậy, Chúa Giêsu đến Giêricô – một thành phố nằm dưới mực nước biển, được coi như biểu tượng của cõi âm ty, nơi Chúa Giêsu muốn đến để tìm kiếm những ai cảm thấy mình bị lạc lối. Và thực tế, Chúa Phục Sinh vẫn tiếp tục đi xuống các địa ngục của thời đại hôm nay: những nơi xảy ra chiến tranh, trong nỗi đau của những người vô tội, trong lòng những người mẹ chứng kiến con mình chết, trong cơn đói khát của những người nghèo.
Giakêu, theo một nghĩa nào đó, là kẻ lạc lối; có lẽ ông đã đưa ra những quyết định sai lầm, hoặc cuộc sống đã đặt ông vào những hoàn cảnh mà ông khó lòng thoát ra. Quả thật, Thánh Luca nhấn mạnh khi mô tả về những đặc điểm của người đàn ông này: không chỉ là một người thu thuế – tức là kẻ thu thuế cho đế quốc Rôma từ chính đồng bào của mình – nhưng ông còn là trưởng đội thu thuế, như thể để nói rằng tội lỗi của ông còn nhân nhiều gấp bội.
Luca cũng nói thêm rằng Giakêu giàu có, ám chỉ rằng ông đã làm giàu trên xương máu người khác, lạm dụng vị trí của mình. Nhưng tất cả những điều này để lại hậu quả: Giakêu có lẽ cảm thấy bị loại trừ, bị mọi người khinh miệt.
Khi biết Chúa Giêsu đi ngang qua thành, Giakêu mong muốn được thấy Ngài. Ông không dám nghĩ đến chuyện sẽ gặp Ngài, chỉ cần nhìn thấy Ngài từ xa là đủ. Tuy nhiên, những mong ước của chúng ta không phải lúc nào cũng dễ dàng thực hiện: Giakêu thấp bé! Đó cũng là thực tế của chúng ta: chúng ta có những giới hạn mà chúng ta phải đối mặt. Và còn có những người khác, đôi khi chẳng giúp ích gì cho ta: đám đông ngăn cản Giakêu nhìn thấy Chúa Giêsu. Có lẽ đây cũng là cách họ trả đũa ông.
Nhưng khi bạn có một ước muốn mãnh liệt, bạn đừng nản lòng. Bạn hãy tìm cách vượt qua. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải can đảm, không xấu hổ; cần có một chút đơn sơ như trẻ nhỏ và đừng quá bận tâm đến hình ảnh của mình. Giakêu, như một đứa trẻ, ông trèo lên cây. Đó là một vị trí quan sát tốt, đặc biệt là để có thể nhìn mà không bị nhìn thấy, bằng cách ẩn mình sau những tán cây.
Nhưng đối với Chúa, luôn có điều bất ngờ xảy ra. Khi đi ngang qua, Chúa Giêsu ngước mắt lên. Giakêu thấy mình bị phát hiện và có lẽ ông mong đợi một lời khiển trách công khai. Dân chúng cũng hy vọng điều đó, nhưng họ thất vọng: Chúa Giêsu lại bảo Giakêu xuống ngay, dường như Ngài ngạc nhiên khi thấy ông trên cây, và Ngài nói với ông : "Hôm nay Ta phải ở lại nhà ông!" (Lc 19,5). Thiên Chúa không đi ngang qua mà không tìm kiếm những ai đang lạc lối.
Luca nhấn mạnh niềm vui trong lòng Giakêu. Đó là niềm vui của một người cảm thấy mình được nhìn thấy, được công nhận và trên hết, được tha thứ. Cái nhìn của Chúa Giêsu không phải là ánh mắt khiển trách, nhưng là ánh mắt xót thương. Đó là lòng thương xót mà đôi khi chúng ta khó chấp nhận, nhất là khi Thiên Chúa tha thứ cho những người mà theo ý nghĩ của chúng ta, họ không xứng đáng. Chúng ta lẩm bẩm, vì chúng ta muốn áp đặt giới hạn cho tình yêu của Thiên Chúa.
Tại nhà ông, sau khi lắng nghe lời tha thứ của Chúa Giêsu, Giakêu đứng lên, như thể ông trỗi dậy từ thân phận chết chóc. Và ông đứng lên để cam kết: hoàn trả gấp bốn lần những gì đã chiếm đoạt. Đây không phải là một cái giá phải trả để đổi lấy sự tha thứ – vì ơn tha thứ của Thiên Chúa luôn cho không – nhưng hơn bao giờ hết, đó là ước muốn bắt chước Đấng đã yêu thương ông. Giakêu cam kết điều mà ông không bị buộc phải làm, nhưng ông thực hiện nó vì hiểu rằng đó là cách ông bày tỏ tình yêu. Ông làm điều này bằng cách kết hợp giữa luật Rôma về trộm cắp và luật Do Thái về sự đền tội. Như vậy, Giakêu không chỉ là người có khát vọng, ông còn là người biết thực hiện những bước đi cụ thể. Ông không đưa ra những dự định mơ hồ hay trừu tượng, nhưng bắt đầu từ chính lịch sử đời mình: ông nhìn vào cuộc sống của mình và xác định điểm khởi đầu cho sự biến đổi.
Anh chị em thân mến,
Chúng ta hãy học nơi Giakêu bài học không đánh mất niềm hy vọng, ngay cả khi chúng ta cảm thấy mình bị gạt ra bên lề hoặc không thể thay đổi. Hãy nuôi dưỡng ước mong được nhìn thấy Chúa Giêsu, và trên hết, hãy để mình được lòng thương xót của Thiên Chúa tìm đến, Đấng luôn tìm kiếm chúng ta, trong mọi hoàn cảnh mà chúng ta bị lạc đường.
G. Võ Tá Hoàng